Psikoloji
Maslow İhtiyaçlar Teorisi « Teoriler
Bu teori (Maslow's hierarchy of needs} motivasyon konusunda ortaya atılan ilk içerik teorilerindendir (content theories). Motivasyonu ihtiyaçlara bağlayan Maslow (1954), esas olarak beş basamakta topladığı ihtiyaçların hiyerarşik bir düzende ve bir piramid gibi yapılandığını öne sürmüştür.
Ona göre piramidin ilk basamağında fizyolojik ihtiyaçlar yer almaktadır. İkinci basamakta güvenlik ihtiyaçları (tehlikelere, yokluğa, tehdide karşı korunma ihtiyacı); üçüncü basamakta aidiyet ihtiyaçları (bir gruba girme, dostluk ilişkileri kurma ihtiyacı); dördüncü basamakta sosyal onay ve prestij ihtiyaçları (öz saygı, özgüven, bağımsızlık, sosyal tanınma, vb. ihtiyaçlar); beşinci basamakta kendini gerçekleştirme ihtiyaçları (kendini, projelerini gerçekleştirme, potansiyelini geliştirme, mükemmelleşme, vb.) bulunmaktadır ve tüm bu ihtiyaçlar aynı bir çizgi (continuum) üzerinde yer almaktadırlar.
Prototip « Kavramlar
Eleanor H. Rosch tarafından ortaya atılan prototip kavramı, bir kategori veya sözcüğü tanımlamayı sağlayan örnek referansı ifade eder; bu anlamda prototip bir kategoriyi en iyi temsil eden öğedir, öyle ki kategorinin diğer öğelerine en çok prototip benzer. Bir kategorinin öğelerinden söz edildiğinde, akla, çoğu kez, en önce, kategorinin en tipik öğeleri gelir.
Tipik öğeler, temsil değeri olan ve bellekte en kolay ulaşılan öğelerdir. Örneğin serçe, tavuk veya devekuşuna kıyasla daha çok 'kuşun prototipi' sayılır. Sağduyu, çevrede yer alan öğeleri, prototipe benzedikleri ölçüde tanır.
Prototipler kişi tiplerine ilişkin şemalar olarak da tanımlanabilir. Bunlar belirli bir insan tipini, kişilik çizgileri ve davranış tarzlarıyla ifade ederler. Örneğin 'kavgacı bir kişi' şemasını oluşturan nitelikler ve davranışlar.
Blake Liderlik Modeli « Modeller
Blake ve Mouton'un (1964, 1978) Yönetsel Izgara Yaklaşımı da denen (Managerial Grid Theory) liderlik modelleri, liderlikte hem işe yönelik olma, hem de kişiye yönelik olma boyutlarına Önem veren bir liderlik yaklaşımıdır.
Bu modelde söz konusu iki boyut, dokuz basamak ya da dereceye ayrılmış ve birbirine dik iki eksen üstünde gösterilmiştir. Azdan çoğa giden düzende, dikey çizgi insan öğesine ilgiyi, yatay çizgi İse üretime ilgiyi ifade etmektedir. Boyutların farklı basamaklarının birbiriyle kesişmesi, farklı liderlik tiplerini ortaya çıkarmaktadır.
Ancak yazarlar, sadece eksenlerin uçları ve ortalarının kesişmesinden doğan kombinezonları dikkate alarak beş ana liderlik tipi ayırdetmişlerdir. Bunlar 1-1, 1-9, 5-5, 9-1, 9-9 kombinezonlarına tekabül eden 'anemik tip yönetim', 'sosyal kulüp tipi yönetim', 'ara tip yönetim', 'iş merkezli yönetim' ve 'ekip çalışmasıyla yönetim' tipleridir.
Örnek olarak 'iş merkezli yönetim' tipini (9-1) ele alırsak, bu yönetim tipinde lider, astlarını ilgisiz, tembel, apatik görmekte ve salt üretim aracı saymaktadır. Dolayısıyla her şeyi kendisi planlamakta, kararlaştırmakta, katı bir disiplin uygulamakta ve tüm sonuçları denetlemektedir. Karşıt tipteki (1-9) lider ise, üretim ve randımanla ilgilenmeyip çalışanların hoşuna gitmeye, grup içi ilişkilerde ahengi sağlamaya ve korumaya çalışmaktadır. Blake ve Mouton'un ideal tipi, hem katılım, hem de randımana önem veren 'ekip çalışmasıyla yönetim tipi'dir (9-9 kombinezonu).
oyunlar