Psikoloji
Bilişsel Karmaşıklık « Kavramlar
Kategorizasyon süreç ve olguları çerçevesinde ortaya atılan bilişsel karmaşıklık (cognitive complexity), bireylerin dünyaya ilişkin algı ve değerlendirmelerini etkileyen bir değişken olarak kullanılmaktadır. Bilişsel karmaşıklık, bireyin algı ve kategorizasyonlarındaki duyarlılığı ifade etmektedir.
Literatürde bilişsel karmaşıklık kavramı içinde üç yan ayırdedilmektedir (Pinson, 1988): Birincisi algı ve değerlendirmelerde kullanılan/dikkate alman boyut sayısı anlamında farklılaştırma (differenciation), ikincisi kullanılan bir kategorinin darlığı veya genişliği anlamında ayırdetme (discrimination) ve üçüncüsü ise farklı öğeleri bir bütün haline getirme anlamında bütünleştirme (integration) olarak ifade edilebilir.
Farklılaştırma, gerçekliği algılamada kullanılan boyutların ya da kategorilerin sayısıyla ilgilidir ve kategori sayısının artması, ayrıntıları daha iyi farketmeyi, benzerlik düzeyi düşük uyaranları farklı kategorilere koymayı sağlamaktadır. Araştırmalarda, bilişsel karmaşıklık değişkeni genellikle bu anlamda kullanılmaktadır.
Ayırdetme, bireyin uyaranlar arasında ayrımlar yapması için kullandığı alt bölümlerin ya da sınıfların sayısıdır, bu boyut Pettigrew anlamında, bir kategorinin prototipinden sapmaları kabul edebilme düzeyinin, dolayısıyla tolerans düzeyinin de bir ifadesidir. Üçüncü yan, farklı bilişsel öğeleri ilişkilendirebilme düzeyini ya da kapasitesini ifade etmektedir.
Kişisel Mesafe « Kavramlar
Kişisel mesafe (personal distance) ve bunun çizdiği kişisel alan, bir bireyin kendisi ile diğerleri arasında tuttuğu koruyucu bir balon veya küreye benzetilebilecek bir tabakadır.
Hall'in tipolojisinde kişisel mesafe, yaklaşık olarak 45 cm. ile l .25 m. arası alanı (kollarını açmış iki kişinin kol mesafesi) ifade eden bu mesafe, samimi dostlara, güvenilir kişilere ve kendileriyle özel ilgilerin paylaşıldığı insanlara açılır.
Diferansiyel Yaklaşım « Yaklaşımlar
Diferansiyel yaklaşım, aynı koşullarda veya durumda bulunan farklı bireylerin (veya grupların) davranışları arasındaki farklılıklar üstünde odaklasan araştırma perspektifini ifade eder.
Diferansiyel yaklaşım, Moscovici'nin terimleriyle, bir Ego-Obje ilişkisinde, aynı bir özellikleri farklılaştırılmış bir öznenin aynı bir objeyle ilişkisini ifade eder; diferansiyel yaklaşıma karşıt olarak taksonomik yaklaşım ise aynı bir birey veya grubun farklı koşullardaki davranışlarına veya farklılaştırılmış objelerle ilişkilerine odaklaşır.
Bu iki yaklaşım, sosyal psikolojinin özne ve obje ilişkisine dayanan geleneksel ikili araştırma anlayışını oluşturur. Moscovici, bunun, üçüncü bir öğenin (diğer birey veya bireyler) eklenmesiyle aşılması gerektiğini vurgulamaktadır.
oyunlar